هنر گفت و گو ـ علی فراستی با هوشنگ سیحون – فروشگاه اینترنتی بوم

اگر چه این کشور در دو دهه اخیر آب هیرمند را به روی ایران بسته، اما سیاست سد سازی بر روی این رودخانه را همچنان ادامه داده است تا جایی که همین فروردین امسال سد کمال خان در نزدیکی مرز ایران را به بهره برداری رساند تا جلوی اندک سیلاب های غیر قابل کنترل هیرمند را نیز مهار کند. خشک شدن تالاب بین المللی هامون نخستین شاهد عدم رهاسازی حق آبه هیرمند است تالابی که بین ایران و افغانستان مشترک و از تالابهای مهم بین المللی محسوب می شود و مردم ۲ سوی مرز از آن امرار معاش و طبیعت نیز از آن بهره مند می شد اینک خشک شده و علاوه بر ایجاد چالش های اقتصادی-اجتماعی، سبب بروز مشکلات زیست محیطی فراوانی نیز شده است.

مردم محلی می گویند تا پیش از آبگیری سد کمال خان در ولایت نیمروز افغانستان، سیلاب های مقطعی وارد ایران و سپس تالاب هامون می شد اما اکنون بیش از یک سال است که حتی یک قطره آب هم از رودخانه هیرمند وارد ایران نشده است. به گزارش خبرنگارمحیط زیست باشگاه خبرنگاران پویا؛ محسن اسلامزاده با حضور در یک برنامه تلویزیونی در رابطه با علت نرسیدن آب رودخانه هیرمند به ایران گفت: علت اصلی نرسیدن آب هیرمند به ایران این است که در زمان دولت اشرف غنی آب رودخانه توسط بند کمالخان به شکل غیرقانونی منحرف شده است.

موسوی خاطرنشان کرد: بهطور کلی با توجه به اخبار متفاوت از رهاسازی آب از سد کمالخان به سمت سیستان، هنوز بهطور قطع نمیتوان درباره حجم آب رهاسازی شده و تداوم آن قضاوت کرد. آنچه در کلام گفته میشود در عمل هنوز شاهد نبودیم. خصوصا اینکه به همان اندازه که حقآبه مورد توافق در پروتکل به میزان 820 میلیون مترمکعب برای دولت ایران مهم است، سیلابهایی که بهطور عرفی به سمت تالاب هامون سرازیر میشده نیز حیاتی است و امید است دولت جمهوری اسلامی ایران طبق قوانین عرف بینالملل برای دریافت سیلابهای فصلی که مورد نیاز تالاب هامون است نیز اقدامات دیپلماتیک مقتضی از مجاری قانونی به عمل آورد.

پس از ورود مجاهدین به کابل در اردیبهشت ۱۳۷۱ش، حزب وحدت اسلامی از سوی گروههای مختلف مانند حزب اتحاد اسلامی به رهبری عبدالرسول سیاف، حزب اسلامی به ریاست گلبدین حکمتیار، جمعیت اسلامی زیر فرمان برهانالدین ربانی و شورای نُظّار تحت فرمان احمدشاه مسعود مورد تهاجم قرار گرفت که به نبردهای ویرانگری انجامید. از آنسو، چنانچه این مقاله نشان میدهد، تقریبا تمامی حوضههایِ آبریزِ اصلی در ایران در بازه زمانی ۱۴ ساله مورد مطالعه، کاهش حجم داشتهاند، کاهش حجمی که بین ۲۰ درصد تا ۲ هزار و ۶۰۰ درصد از منابع آبی این حوضههای آبریز را در بر میگیرد.

این حوضچهها در فصول کم باران و در زمان بادهای ۱۲۰ روزه از هم جدا و در زمانهای پرباران، دریاچه واحدی را تشکیل میدهند. مترجمان کم تجربه در این فنّ ظریف، ممکن است براین باور باشند که در زبان و ترجمه، درست همانند علمی دقیق، می توان هر واژه و مفهومی را هم به طور دقیق تعریف و درک کرد، و هم آنها را به شیوه ای شفاف با پیوندهای متقابل و کاملاً ثابت، از دو حوزهٔ زبانی متفاوت به هم اتصال داد. دادههای این مقاله اما از وجهِ نگرانکننده دیگری هم پرده بر میدارند که نشان میدهد کاهش منابع آبیِ ایران، امنیت غذایی کشور را هم تحتالشعاع قرار داده است.

کوروش که مبتکر تاکتیک جنگی جدیدی بود که تا جنگ جهانی دوم در این عصر دوام داشت فهمید که ملکه تمیریس قصد دارد او را محاصره نماید و برای اینکه محاصره نشود پشت به جیحون داد که سواران مسقندی نتوانند از عقب او سربدر آورند. کوروش با ۲۵ هزار سوار بدون ارابه جنگی در مشرق رودخانه ی جیحون به ملکه تمیریس رسید در حالیکه قشون آن ملکه به قول کتزیاس صد هزار سوار بود.

قبل از اینکه کوروش در ماورالنهر یک پادگان دائمی برای جلوگیری از حملات مسقندها مستقرکند ملکه تمیریس دوبار به ایران حمله کرد اما بعد از اینکه کوروش در شهر «کوروپولیس» واقع در ماورالنهر یک پادگان به وجود آورد حملات ملکه مسقند به ایران متوقف شد. موسوی به این نکته که در اکوسیستم ارزش یک هکتار تالاب برابر 100 هکتار زمین کشاورزی است, اشاره کرد و گفت: مقدار 820 میلیون مترمکعب آب که قرار است از افغانستان بیاید, احتمالا در کشاورزی و شرب مصرف میشود و اگر این آب به هامون بیاید فقط کف تالاب مرطوب شده و تنها از پدیده گرد و غبار جلوگیری خواهد شد.

خشک شدن هامون، تبدیل شدن این تالاب به بزرگ ترین چشمه تولید گردوغبار در شرق ایران و غرب افغانستان، آلوده شدن و کاهش شدید کیفیت هوای صدها شهر و روستا در ایران و افغانستان تنها بخش هایی از پیامدهای زیست محیطی بی توجهی افغانستان به بستن آب هیرمند است. وی افزود: با توجه به اینکه در مورد فراه رود, معاهدهای بین دو کشور ایران و افغانستان وجود ندارد لذا لازم است از طرف مسئولین ایرانی برای تضمین ورود سیلاب از طریق فراه رود به تالاب هامون اقدامات و مذاکراتی با کشور همسایه صورت گیرد تا حداقل قسمتی از حقآبه هامون بهطور پایدار از طریق رودخانه فراه تامین شود.

که سوران ایرانی را تا آخرین نفر به هلاکت برسانند. ترس و وحشت و هیجان را میتوانید در سافاری پارک وحشت دریاچه چیتگر تجربه کنید که شامل یک گردش نفسگیر هفت دقیقهای در اولین تونل پیادهرو وحشت در ایران میشود. چهار نمائی که داخل حیاط مساجد در چهار گوشه هست تماما یک قوس بزرگ وسطی دارند و قوس های کوچکتر در دو طرف و در دو سه طبقه تعبیه شده اند که تداعی کاخ مدائن را می کنند. این رسم از طایفه مزبور به طوایف دیگر ماورالنهر سرایت کرد وگرچه بعد از غلبه اسلام برآن منطقه منسوخ شد اما اثر آن باقی ماند و روسای طوایف اصالت فرزند را وابسته به مادر می دانستند نه پدر .

در طی احیای دریاچه، مساحت آن در سال ۱۳۹۶ به ۲,۳۰۰ کیلومتر مربع و در سال ۱۳۹۸ به ۳,۲۱۴ کیلومتر مربع افزایش یافت. اما تحولات اخیر این کشور سایه ابهامات احیای هامون و رهاسازی حق آبه هیرمند را بیشتر کرده است. برای اینکه تصوری از این میزان آب داشته باشیم، باید مکعبی را تصور کنیم که هر یک از ابعاد آن یک کیلومتر طول دارند. بازرگانان آن شهر تا یک قرن قبل در پایتخت کنونی ایران یک رسته بازار داشتند که موسوم بود به بازار یا بازارچه مروی. بر اساس تحقیقات زمینشناسان، از دوره نوسنگی، جیحون مسیر ثابتی به سوی دریاچه آرال داشت و فقط از سده هفتم تا اواسط سده دهم شاخهای از آن از طریق شاخه کهنهدریا به دریاچه ساریقَمیش میریخت و دریاچهای با عمق هشت متر تشکیل میداد، سپس از طریق آبراهه اوزبوی ، در نزدیکی کراسنوودسک (ترکمنباشی) یا قزل سو به دریای خزر میریخت.

دریاچه هامون با حدود ۱۸۰۰ کیلومترمربع وسعت، بزرگترین حوضه دریاچهای خاور ایران است که از سه حوضچه اصلی یوزک، صابری و هیرمند تشکیل شده است. رسوبات دریاچهای دارای منشاهای مختلفی میباشند ولی بطور کلی میتوان این رسوبات را به 3 دسته آواری ، شیمیایی ، و بیولوژیکی تقسیم کرد. چاهنیمهها حدود 1.5 میلیارد متر مکعب حجم دارند و قادر هستند با ذخیره آب ، مصارف کشاورزی و شرب را تامین کنند. ذخایر احتمالی نفت این حوزه نیز در حدود ۱۶۳ میلیارد بشکه دیگر برآورد شدهاست. زبان رسمی کشور هندوستان نیز تا پیش از ورود استعمار انگلیس، فارسی بود. همدانی، آزیتا، ماوراء النهر از آغاز تا کنون، مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا، سال چهارم، شماره چهارم، بهار و تابستان ۱۳۸۸ش.

نام تخارستان در شاهنامه و فرهنگ قدیم ایران آمده که در شمال بلخ و غرب آمودریا و بدخشان قرار داشته است. رودی به آسیای صغیر و نام باستانی آن پیراموس است و این غیر جیحون آسیاست. بر خلاف این ادعا، بارها در اظهار نظرهای اشرف غنی تناقض هایی هم بوده است، که مهمترین آن مبادله «آب مفت در برابر نفت مفت» بود که به روشنی سیاست دولت رییس جمهور فراری افغانستان را در قبال عدم پایبندی به معاهده تقسیم آب هیرمند نشان می دهد.

این، داستانِ این بازه زمانی است و اگر بازه زمانیِ گستردهتری را در نظر بگیریم، عمقِ وخامت شرایط ما هم روشنتر میشود. این دریاچه از سه دریاچه کوچک به نامهای هامون پوزک، هامون سابوری و هامون هیرمند تشکیل شدهاست و دریاچه مشترک هامون بین افغانستان و ایران را تشکیل میدهند. همچنین در سفری که وزیر مربوطه افغانستان به ایران داشت، مذاکرهها دنبال شد و جلسه کمیساران آب نیز در افغانستان تشکیل شد. برای مثال دریاچه بایکال در سیبری در دوران سوم بوجود آمده و تا به امروز نیز باقی مانده است. جنگلهای اطراف، جادههای خاکی و پیچ در پیچی دارند که اگر از علاقهمندان به آفرود باشید، میتوانید با ماشینهای مجهز به گشتوگذار در این مناطق بروید؛ البته به یاد داشته باشید برای ورود به مناطق حفاظتشده با ماشین آفرود نیاز به کسب مجوز از اداره جنگلداری منطقه دارید.عکاسی از مناظر مختلف در دریاچه ارواح نیز برای بسیاری از گردشگران سرگرم کننده است.

۱۰-۵% از بیماران ضایعات همزمان (۲ منطقه سرطانی در کولون به صورت همزمان) و ۲۰% از آنها ضایعات غیرهمزمان دارند (ایجاد سرطان در یک منطقه دیگر از کولون به صورت تأخیری). کانون های آبگیر در حد فاصل حوضه های آبریز قرار دارند و بر خط تقسیم آب های محلی منطبق هستند. اما حالا گزارشهای جدید میگوید ایران امسال درگیر یک خشکسالی شدید میشود و حتی میگویند در شمال ایران هم امکان کشت برنج کم شده است! این معادلِ یک کیلومترِ مکعب آب است و ۷۴ کیلومتر مکعب، یعنی ۷۴ عدد از این مکعبهایِ فرضی. این تقریبا معادل با ۲ برابر حجم آبی است که در پرآبترین وضعیت، در دریاچه ارومیه وجود داشته است (حدود ۴۶ کیلومتر مکعب در سال ۱۹۹۶ میلادی).

ذخایرِ آب در این حوضه آبریز، در بازه ۱۴ ساله مورد مطالعه، حدود ۲۰ کیلومتر مکعب کاهش پیدا کردهاند. این در حالی است که ایران به تنهایی حدود ۳۴ درصد از تمامِ مصرفِ آب در منطقه خاورمیانه را به خود اختصاص میدهد و ۶۰ درصد از نیاز ایران به آب هم از سفرههایِ آبِ زیرزمینی تامین میشود. همه راه پتّه و سکساول است که در بعضی جای ها از آن، آدمی به جهت تزاحم و تشابک اشجار راه را گم میکند و ریگ هم دارد، اما از ریگ راه مرو کمتر است.

دیدگاهتان را بنویسید