لغت نامه دهخدا حرف ا (الف)

1ـ پارتى كه همراه با پارسی میانه به كارمی رفته است. 1ـ مادى كه زبان مردم مغرب ومركز آن روزایران بوده است. در همه عالم منم موی شکاف از زبان . بطور مثال: مردم دری زبان لغمان و ننگرهار مادر را (آیی) ، سالم را (سسته) کاه را (توش) و خیشنه را (سیانی ) و در پنجشیر و کاپیسا خوردن توت را (پکیک) میگویند که این کلمات و کلمات دیگری که از همه آنها نام نگرفته ام کلمات پشه یی اند. پاسخ: چون زبان پشه یی یک زبان آریایی است اگر با زبانهای دری، پشتو و غیره برخی از کلمات مشترک یا لغت های با ریشه مشترک داشته باشد به این مفهوم نیست که یکی از دیگری گرفته و یا متاثرگردیده، بلکه در اصل از یک زبان آریایی منشعب شده و از نیاکان مشترک خویش به ارث برده اند.

سلم و تور حسد برده ایرج را کشتند. پیش از آن و هم زمان با رواج زبان دری، با نفوذ زبان پهلویگ و سپس زبان پارسیگ، که به ترتیب زبانهای نوشتار در زمان اشکانیان و ساسانیان بودند و همۀ فرمانها و نامههای دولتی به آنها نوشته میشد و نیز تبلیغات مانی و شاگردان او در خاور ایران به زبان پهلویگ، راه برای پیشرفت زبان دری که با پارسیگ و پهلویگ خویشاوندی نزدیک داشت و بسیاری از واژههای این دو زبان را گرفته بود، کوبیده و هموار شده بود. آنها مردمی خیلی با غیرت و مهمان نواز و وطندوست بوده ولی زبان پشه یی خویش را از دست داده اند.

مانند: سامیک، شامیک پشه یی که در گذشته در زبان فارسی قدیم سیامک گفته شده و یا شام فقلی که معنی سیاهی و تاریکی را میرساند و نیز کلمات سرخ ، سور و سونیک و یا ستودن ، ستایل و استویک زبانهای دری ، پشتو و پشه یی از یک ریشه اند ولی با آن هم زبان پشه یی در برخی از موارد از زبان دری و عربی که آن هم از طریق زبان دریست و پشتو کم و بیش متاثر گردیده و زبان پشه یی نیز به نئیه خویش به خصوص در محلات هم جوار بالای زبانهای در و پشتو تا خدود اثر گذار بوده است.

پرسش: آیا در مناطق که مردم پشه یی در اکثریت زندگی مینمایند کتب درسی به زبان خود مردم تدریس میگردد؟ تجربه نشان داده که میتوان با بررسی دقیق آثار هنرمندان مورد نظر، همراه با بررسی تاریخ عصر و آثار معاصران آنان و امثال آن، “زندگی نامه” ی هنرمندان را ترتیب داد. زبان برای ایفای نقش رسانه برای علوم، باید پا بپای آن پیش برود و با بهره مندی از آن، خود را غنا بخشد. آنچه غنای زبان فارسى را در قرون گذشته سبب شده است و صنعت شعر را به قله هاى شكوه رسانده، در حال حاضر و با توجه به واقعیت دنیای امروز، كارساز نیست.

ابتدا ( قرن اول تا قرن پنجم )، تنها لغاتی كه معادل فارسى نداشته و همچنین لغات اداری عربى و بعضی مترادفات كه در نِگارش به كارمی آمده و یا بدرد قوافی شعر می خورده، و یا لغات كوتاه و فصیح عربى ـ كه در برابرآن لغات دراز وغیرفصیح فارسى وجود داشته، داخل ادبیات فارسى شده است. این طیف ازآنانی كه طرد بی قید وشرط لغات خارجی و بخصوص عربى را خواهان اند، 4 تا كسانی كه خواستار اقدامات محتاطانه و سنجیده هستند را در بَر می گیرد. 10- ( مربوط به صفحۀ شش ) بنظرمیرسد لغات فوق( جزآنهائی که صوت « پ » دارند ) اغلب ازطریق زبان عربی ازیونانی وارد فارسى درى كنونی شده است.

بنابراین اگر مردم افغانستان از این موضوع ناراضی هستند باید خود همت کرده و کوشش بسیار کنند تا زبان خود را ان طور که مایلند متناسب با نیاز های روز متحول کنند .فکر نمی کنم تظاهرات مشکلی را حل کند.من در اظهار نظر تعدادی از خوانندگان این مطلب که معترض به این تاثیر هستند مانند :نظر دهنده سوم می بینم که نحوه نگارش ان ها کاملا نحوه نگارش فارسی ایران است و از زبان دری هیچ نشانی ندارد در حالی که معتقدند باید زبان دری را تقویت کرد.

درفارسى نو( دری ) علاوه بر زبانهاى « دری قدیم » 8، پارتى و پارسی میانه، اززبانهاى هندی،عربى، ترکى، مغولی، یونانی، فرانسه، انگلیسی، روسی وغیره نیز لغاتی وارد شده است. دو ـ لغاتی كه با كلمات عربى و ترکى وغیره تركیب شده وكلمات مركب درست می كنند ( ممنون بودن / به چالش کشیدن ) نیزجزولغات فارسى محاسبه شدهاند. بنابراین طبیعی است كه زبان فارسى در این زمینه ها سخن چندانی برای گفتن نداشته باشد. به گزارش ایسنا به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و بنابر گزارش ارسالی از رایزنی فرهنگی ایران در آلمان، انتشارات Interkultura Bildungsverlag برای نخستینبار فرهنگ لغت تصویری ۱۰۰۰ کلمهای به زبان آلمانی ـ فارسی را منتشر خواهد کرد.

اگر هدف همین باشد که از استعمال کلمات عربی بخاطر خارجی بودن آن جلوگیری شود ، لازم به یاد دهانی است که در طول عمر موجودیت زبان دری شمار قابل ملاحطه ای کلمات بیگانه از لسان های مختلف دیگر نیز در زبان دری ترویج یافته اند که با بیرون ساختن آنها مشکل افاده بمیان میآید. پس ازآنكه روابط نسبی عناصرِاصلی زبان بایكدیگرمشخص شدند، به مقولۀ زمان در زبان فارسى نظری اجمالی می اندازیم و بطورمختصر اشارهاى تطبیقی در این مورد ارائه می دهیم. عدم حضور شرایط مادی لازم برای نامیدن اسمها و مفاهیم، سبب شده است كه شركت زبان فارسى دراین پروسه جهانیِ پیشرفت هاىِ علمی، شكل « آموزش مكاتب هاى » را پیدا كند؛ یعنی تماس زبان فارسى با علوم و فنون نه در بسترِتولید، كه از طریق كتابها و انتشارات انجام می گیرد.

كشورایران كه زبان فارسى دری درآن ازپارسی میانه 3 با پیوند لغات عربى، انكشاف پیدا كرده است، بنا به دلایلی كه ذكرآنها درصلاحیت این مقاله نیست، نه روی انقلاب صنعتی به خود دیده و نه خود مُبدع ومُبتكرِ پیشرفت هاى علمی و فنی بوده است. ب ـ پارسی میانه كه صورت میانه پارسی باستان و فارسى كنونی است. واژه ها به صورت الفبایی مرتب شده اند و معمولاً املا و تلفظ و معنای هر کلمه یاد شده است. طیفی ازنویسندگان ومحققین درسالهاى اخیر، به كوشش هاىی برخاسته اند كه درمواردی نیز، اثربخش بودهاند. از جانبی نیز، نویسندگان و مترجمینی كه با متون خارجی سر و كار دارند خویشتن را دربرابرِ فقرلغوی و مفهومی زبان فارسى ـ بویژه درموضوعات علمی و فلسفی ـ مستأصل و درمانده می یابند وبه چاره جویی برمی خیزند و حاصل كار با آنكه درمواردی موفقیت آمیز است، درموارددیگرچندان گره گُشا نیست.

2 ـ نوع دوم پارتى زبان مانوی است كه آثار آن از قرنهاى سوم و چهارم میلادی باقی مانده است. «انداز». نیروهای مسلح یا پلیس هند در سده ۱۸ و ۱۹ میلادی. ازمهمترین بخش هاى زبانهاى هند وایرانى، دسته زبان هاى ایرانى است كه به سه دوره زبانهاى ایرانى كهن، ایرانى میانه و ایرانى كنونی تقسیم می شود. هرگاه زبان فارسی يا – به تر بگوييم – آن چه تا پيش از آغاز جنبش نوجویی دو سدهی اخير به نام “زبان فارسی” شهرت داشت، به همان نژندی بيمارگونه و نابهنجار، به زندگانی بی رمق خود ادامه ميداد، هرگز از پس انجام خويشكاری های امروزينش برنمی آمد و بیگمان در برابر نيازهای فزايندهی كنونی و فراگيری زبانهای جهان شمول و نيرومند كنونی رنگ می باخت و زوال می پذيرفت.

آغاز تاریخ کتابهای دستنویس افغانی نظر به اطلاعات موجود به دههء نخستین سدهء ۱۶ میرسد. زیرا زبانی که قدامت تاریخی آن به هیچ کس معلوم نیست، یعنی از بسکه قدیمی است، هیچکس مبدأ آغاز آن را مانند پارسی دری نمیداند، ولی با تأسف با این قدامت، ما یک ورق نوشته ای از زمانه های دور و یا از دل تاریخ به این زبان و در مورد این زبان با خود نداریم. پاسخ: در این اواخر صرف در ولسوالی دره نور ولایت ننگرهار از طرف یک موسسه خیریه کورس های سواد آموزی به زبان پشه یی ایجاد گردیده و کتب درسی به زبان پشه یی ایجاد گردیده و کتب درسی به زبان پشه یی در آن تدریس میگردد.

دیدگاهتان را بنویسید